Wstępne szacunki Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że tegoroczna produkcja wielu najważniejszych upraw rolnych i ogrodniczych w 2026 r. będzie niższa niż przed rokiem. Na wyniki wpłynęły przede wszystkim niekorzystne warunki agrometeorologiczne, w tym zimowe mrozy, wiosenne przymrozki, niedobór opadów w kluczowych okresach wegetacji oraz występujące latem fale upałów i lokalne zjawiska ekstremalne.
Według GUS zbiory zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi wyniosą około 25,3 mln ton, co oznacza spadek o 4,9% w porównaniu z 2025 rokiem. Zbiory rzepaku i rzepiku szacowane są na około 3,1 mln ton, czyli o 14,4% mniej niż rok wcześniej. Produkcja warzyw gruntowych osiągnie około 3,9 mln ton i będzie niższa o 4,5%, natomiast zbiory owoców z drzew mogą zmniejszyć się o 18,6%, do około 3,4 mln ton. Mniejsza będzie również produkcja owoców z krzewów owocowych i plantacji jagodowych, oceniana na 458 tys. ton, czyli o 6,5% mniej niż w 2025 roku.
Niekorzystne warunki pogodowe
Jesień 2025 roku sprzyjała rozwojowi ozimin. Siewy zbóż i rzepaku przeprowadzono w optymalnych terminach agrotechnicznych, a rośliny dobrze się rozkrzewiły przed nadejściem zimy. Pogorszenie warunków nastąpiło zimą, gdy w wielu regionach odnotowano silne spadki temperatur przy niewystarczającej pokrywie śnieżnej. Zwiększyło to ryzyko uszkodzeń mrozowych zbóż i rzepaku.
Kolejne problemy pojawiły się wiosną. W marcu rozpoczęła się wegetacja roślin, jednak już wtedy odczuwalny był deficyt opadów. W kwietniu chłodne dni i noce oraz przymrozki sięgające miejscami nawet minus 9°C powodowały uszkodzenia roślin uprawnych, szczególnie kwitnących drzew i krzewów owocowych. Jednocześnie niedobór opadów prowadził do przesuszenia gleby i ograniczał potencjał plonotwórczy wielu upraw. Niekorzystne warunki utrzymywały się również w maju.
W czerwcu i lipcu sytuacja była zróżnicowana regionalnie. Część kraju doświadczała suszy, podczas gdy lokalnie występowały intensywne opady, burze, gradobicia, silny wiatr, a nawet podtopienia pól. Dodatkowym wyzwaniem były bardzo wysokie temperatury notowane pod koniec czerwca i na początku lipca.
Zboża: niższe plony i mniejsze zbiory
Powierzchnia upraw zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi wyniosła około 5,5 mln ha i była zbliżona do ubiegłorocznej. GUS szacuje średni plon zbóż na 46,3 dt (decytonal) z hektara, czyli o 4,7% mniej niż w 2025 r.
Łączne zbiory zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi oceniono na 25,3 mln ton, o 1,3 mln ton mniej niż w 2025 roku. Szczególnie widoczny jest spadek zbiorów zbóż ozimych, które wyniosą około 21 mln ton, o 8% mniej niż rok wcześniej. Z kolei produkcja zbóż jarych wzrośnie do około 4,4 mln ton, głównie dzięki zwiększeniu powierzchni ich uprawy.
Największy udział w krajowej produkcji nadal ma pszenica ozima. Jej zbiory szacowane są na około 11,6 mln ton wobec 13,1 mln ton przed rokiem. Spadki odnotowano również w przypadku żyta oraz pszenżyta ozimego.
Rzepak i rzepik
Według wstępnych szacunków powierzchnia uprawy rzepaku i rzepiku zmniejszyła się o około 8,4% do poziomu około 1 mln ha. Na plantacje negatywnie wpłynęły przede wszystkim silne mrozy występujące zimą, a następnie chłodna i sucha wiosna. W rezultacie plony będą niższe niż przed rokiem.
Zbiory rzepaku i rzepiku oszacowano na około 3,1 mln ton, co oznacza spadek o 14,4% w porównaniu z 2025 rokiem.
Ziemniaki i buraki cukrowe
GUS ocenia, że powierzchnia uprawy ziemniaków zmniejszyła się do około 0,2 mln ha. Wiosenne przymrozki, chłody i niedobór opadów utrudniały rozwój plantacji. W związku ze spadkiem powierzchni upraw przewiduje się niższe zbiory niż przed rokiem, choć ich ostateczna wielkość będzie zależeć od warunków pogodowych w dalszej części sezonu.
Mniejsza będzie również powierzchnia upraw buraków cukrowych, szacowana na około 0,2 mln ha. Rozwojowi roślin nie sprzyjały zarówno wiosenne niedobory wody, jak i okresy wysokich temperatur występujące pod koniec czerwca. Ostateczne plony będą zależały od przebiegu pogody w kolejnych miesiącach.
Trwałe użytki zielone i warzywa
Niedobór opadów w okresie od marca do maja 2026 r. wpłynął również na trwałe użytki zielone. Plony pierwszego pokosu traw łąkowych oszacowano na około 26,6 dt z hektara, a zbiory siana z łąk trwałych wyniosły około 6 mln ton, co oznacza spadek o 3,9% w porównaniu z rokiem ubiegłym.
Produkcję warzyw gruntowych oceniono na około 3,9 mln ton, czyli o 4,5% mniej niż rok wcześniej. Wpływ na wyniki miały opóźnione wschody roślin, niedobór wilgoci oraz kwietniowe przymrozki. W wielu gospodarstwach konieczne było wcześniejsze niż zwykle stosowanie nawodnienia.
Wśród najważniejszych zbiorów przewiduje się około 575 tys. ton cebuli, 533 tys. ton kapusty, 509 tys. ton marchwi oraz 260 tys. ton buraków ćwikłowych. Produkcja pomidorów szacowana jest na około 196 tys. ton, a ogórków na około 115 tys. ton.
Sadownictwo najbardziej dotknięte przez przymrozki
Największy spadek produkcji odnotowano w sadach. Kluczowe znaczenie miały przymrozki występujące pod koniec kwietnia, które uszkodziły kwiaty i młode zawiązki owoców. Negatywny wpływ miały również niedobory opadów, wysokie temperatury oraz wzrost presji chorób i szkodników.
Łączne zbiory owoców z drzew oceniono na około 3,4 mln ton, czyli o 18,6% mniej niż w roku poprzednim. Produkcja jabłek wyniesie niespełna 3,1 mln ton i będzie o około 19,5% niższa niż w 2025 roku. Spadki dotyczyć będą również gruszek, śliwek, wiśni i czereśni.
Produkcję owoców z krzewów owocowych i plantacji jagodowych oszacowano na około 458 tys. ton, o 6,5% mniej niż przed rokiem. Zbiory malin mają być niższe o około 23%, natomiast produkcja porzeczek wzrośnie dzięki zwiększeniu powierzchni plantacji. Mniejsze będą również zbiory truskawek, borówek wysokich, aronii i agrestu.
Coraz większa rola danych satelitarnych
Szacunki GUS zostały opracowane nie tylko na podstawie ocen rzeczoznawców terenowych, ale także z wykorzystaniem danych satelitarnych programu Sentinel oraz informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Do analizy wykorzystano obrazy radarowe i optyczne oraz algorytmy sztucznej inteligencji wspomagające identyfikację upraw. Według GUS ogólna dokładność klasyfikacji upraw wyniosła około 81%, natomiast dla głównych gatunków zbóż około 86%.
Podsumowanie
Wstępne szacunki GUS wskazują, że rok 2026 przyniesie niższe zbiory większości głównych upraw rolnych i ogrodniczych. Największe spadki dotyczą owoców z drzew oraz rzepaku i rzepiku. Głównymi czynnikami wpływającymi na tegoroczne wyniki były niekorzystne warunki pogodowe: zimowe spadki temperatur, wiosenne przymrozki, niedobór opadów oraz występujące latem okresy wysokich temperatur i gwałtowne zjawiska atmosferyczne. Ostateczne wyniki produkcji części upraw, zwłaszcza ziemniaków i buraków cukrowych, będą jednak zależały od warunków panujących w dalszej części sezonu wegetacyjnego.
Więcej informacji dostępnych jest pod linkiem na stronie GUS.
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Foto: alexas_fotos / Pixabay