Wstępna ocena przezimowania upraw w 2026 r.

Z przeprowadzonych badań polowych wynika, że w bieżącym roku uprawy ozime przezimowały nieco gorzej niż w roku ubiegłym. Główną przyczyną powstałych szkód były duże spadki temperatury przy gruncie odnotowane w styczniu i lutym (miejscami do -25°C i poniżej), którym towarzyszyły wysuszające wiatry. Niewystarczająca pokrywa śnieżna lub jej brak dodatkowo ograniczały naturalną ochronę roślin przed mrozem.

Informacja zawiera wyniki wstępnej oceny przezimowania upraw ozimych oraz roślin sadowniczych przeprowadzonej przez rzeczoznawców wojewódzkich GUS. Oceny dokonano na podstawie badań monolitowych przeprowadzonych w połowie marca, a także przeprowadzonej pod koniec marca lustracji pól, łąk i sadów oraz obserwacji warunków agrometeorologicznych i ich wpływu na stan upraw rolnych i ogrodniczych. W większości województw odnotowano większe niż w roku poprzednim straty w powierzchni zasianych ozimin. Uszkodzenia roślin wynikały również z dobowych wahań temperatury oraz lokalnie występujących zastoisk wodnych na polach w okresie przedwiośnia. Dodatkowym czynnikiem powodującym straty w uprawach ozimych było występowanie pleśni śniegowej na plantacjach. Przezimowanie drzew i krzewów owocowych oceniano najczęściej jako dobre lub dostateczne. Podwyższone ryzyko uszkodzeń mrozowych dotyczyło głównie moreli, czereśni, brzoskwiń oraz niektórych odmian śliw.

Wznowienie wegetacji roślin ozimych oraz trwałych użytków zielonych nastąpiło w drugiej dekadzie marca. W ciągu miesiąca prowadzono wiosenne prace polowe. Na znacznym obszarze kraju rozpoczęto siewy zbóż jarych oraz warzyw gruntowych. Utrzymujący się niedobór opadów deszczu przyczynił się do zmniejszenia zasobów wody w glebie. W wielu rejonach kraju obserwowano znaczne jej przesuszenie.

Ostateczna ocena strat zimowych, jak i wiosennych oraz ocena stanu zasiewów upraw rolnych i ogrodniczych zostanie przeprowadzona w drugiej połowie maja br.

Ocena stanu roślin ozimych zasianych jesienią 2025 r. pod zbiory w 2026 r.

Z oceny przeprowadzonej w listopadzie ubiegłego roku przez rzeczoznawców terenowych GUS wynika, że zbóż ozimych pod zbiory w 2026 r. zasiano ok. 4,5 mln ha, tj. o ok. 1,1% więcej niż w roku ubiegłym, z tego:

• pszenicy ozimej ponad 2,3 mln ha,
• żyta ponad 0,6 mln ha,
• pszenżyta ozimego ok. 1,1 mln ha,
• jęczmienia ozimego ponad 0,4 mln ha,
• mieszanek zbożowych ozimych ok. 0,05 mln ha.

Powierzchnię obsianą rzepakiem i rzepikiem ozimym szacuje się na ok. 1,1 mln ha.

Tablica 1. Ocena stanu zasiewów ozimin w listopadzie w latach 2018-2025

Wyszczególnienie	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
	w stopniach kwalifikacyjnych a)
Pszenica	3,7	3,9	3,8	3,8	3,8	3,9	4,0	4,0
Żyto	3,7	3,6	3,9	3,8	3,8	4,0	4,1	4,1
Jęczmień	3,7	3,8	3,9	3,8	3,8	4,0	4,0	4,0
Pszenżyto	3,6	3,7	3,9	3,9	3,9	4,0	4,0	4,0
Mieszanki zbożowe	3,6	3,5	3,8	3,7	3,8	3,9	3,9	3,9
Rzepak i rzepik	3,8	3,9	4,0	3,9	3,9	4,0	4,0	3,8

a) Stopień „5” oznacza stan bardzo dobry, „4” – dobry, „3” – dostateczny, „2” – słaby, „1”– zły, klęskowy.

Przebieg warunków agrometeorologicznych w okresie zimy 2025/2026

Warunki agrometeorologiczne w listopadzie charakteryzowały się dużą zmiennością. Częste opady deszczu utrudniały prowadzenie jesiennych prac polowych oraz zbiór roślin okopowych i pastewnych. Jednocześnie w rejonach o bardziej równomiernym rozkładzie opadów odpowiednie uwilgotnienie gleby oraz dodatnie temperatury powietrza sprzyjały wzrostowi i rozwojowi ozimin. Ochłodzenie w trzeciej dekadzie miesiąca, połączone z dobowymi waha-niami temperatury, sprzyjało hartowaniu się roślin.

W grudniu przebieg pogody nie stwarzał na ogół zagrożenia dla zimujących roślin, pomimo utrzymującej się zmienności warunków agrometeorologicznych. Notowane w trzeciej dekadzie miesiąca duże spadki temperatury powietrza przy powierzchni gruntu, dochodzące miejscami nawet do -15°C i poniżej, mimo braku pokrywy śnieżnej lub niewielkiej jej wysokości nie doprowadziły do nadmiernego wychłodzenia gleby na głębokości węzła krzewienia.

W styczniu oraz w pierwszej i drugiej dekadzie lutego notowano bardzo duże spadki temperatury przy powierzchni gruntu, miejscami sięgające -25°C i poniżej, co zwiększało ryzyko uszkodzeń mrozowych. W wielu rejonach kraju niedostateczna pokrywa śnieżna nie zapewniała uprawom odpowiedniej ochrony przed wychłodzeniem. W trzeciej dekadzie lutego nastąpiło ocieplenie, któremu towarzyszyły opady deszczu. Lokalnie obserwowano zastoiska wodne na polach, mogące negatywnie wpływać na stan przezimowania roślin.

Przebieg pogody w marcu był na ogół korzystny dla rolnictwa. W drugiej dekadzie miesiąca nastąpiło wznowienie wegetacji roślin ozimych oraz trwałych użytków zielonych. Sprzyjające warunki agrometeorologiczne umożliwiały prowadzenie wiosennych prac polowych, w tym siewów owsa, pszenicy jarej i jęczmienia jarego na znacznym obszarze kraju. Jednocześnie utrzymujący się niedobór opadów przyczynił się do ograniczenia zasobów wody w glebie.

W kwietniu na obszarze kraju panowały zróżnicowane warunki agrometeorologiczne. Chłodne dni i nocne przymrozki w pierwszej połowie kwietnia hamowały wschody zbóż jarych oraz spowalniały tempo ich wzrostu. W wielu rejonach kraju obserwowano znaczne niedobory opadów deszczu, powodujące przesuszenie gleby.

Tablica 2. Temperatura powietrza i opady w okresie od jesieni 2025 do wiosny 2026 r.

Wyszczególnienie	Średnia krajowa temperatura powietrza		Średnie krajowe sumy opadów
	oC	odchylenie od normy a)	mm	% normy a)
JESIEŃ b) 2025
Wrzesień	15,5	1,7	62,9	109,6
Październik	8,7	-0,1	60,5	129,8
Listopad	4,1	0,1	45,0	113,4
ZIMA b) 2025/2026
Grudzień	2,3	2,0	14,5	37,3
Styczeń	-4,1	-3,0	17,2	47,4
Luty	-1,6	-1,5	22,3	70,6
WIOSNA b) 2026
Marzec	6,4	3,3	10,8	28,6

2020. a) Jako normę IMiGW przyjmuje od 2021 r. średnie z lat 1991-2020.
2021. b) Średnie miesięczne /obliczenia GUS na podstawie danych IMiGW/.

Wstępna ocena przezimowania zbóż ozimych oraz rzepaku i rzepiku

Z badań monolitowych i polowych przeprowadzonych przez rzeczoznawców wojewódzkich pod koniec lutego i w pierwszej połowie marca br. wynika, że uprawy ozime w całym kraju przezimowały nieco gorzej niż w roku ubiegłym.

Największe straty zimowe (uszkodzenia roślin) odnotowano w następujących województwach z powodu:

• silnych mrozów w województwach: kujawsko-pomorskim, lubelskim, lubuskim, łódzkim, małopolskim, podlaskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i wielkopolskim;
• wysuszających wiatrów w województwach: lubelskim, lubuskim, łódzkim, podlaskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim;
• pleśni śniegowej w województwach: lubelskim, lubuskim, łódzkim, podkarpackim, pomorskim i warmińsko-mazurskim;
• występowania zastoisk wody w obniżeniach terenowych w województwach podkarpackim, pomorskim, warmińsko-mazurskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim;
• innych przyczyn (np. zwierzyna leśna) w województwach: kujawsko-pomorskim, lubelskim, warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim.

Według oceny rzeczoznawców wojewódzkich GUS, w kraju do zaorania zakwalifikowano ok. 0,2% powierzchni zasiewów zbóż ozimych oraz ok. 0,6% powierzchni rzepaku i rzepiku ozimego.

W badanych próbach monolitowych i polowych udział roślin żywych i nasion kiełkujących wyniósł w bieżącym roku dla:

• pszenicy ozimej – ponad 95%,
• żyta – ponad 96%,
• jęczmienia ozimego – ok. 96%,
• pszenżyta ozimego – ok. 94%,
• rzepaku i rzepiku ozimego – ok. 88%.

Ponadto w badanych próbach monolitowych stwierdzono od 3% do 7% roślin wątpliwych (u których nie można było określić stopnia przezimowania i ostatecznej kondycji). Najwięcej roślin wątpliwych zanotowano na plantacjach rzepaku i rzepiku ozimego, a najmniej na plantacjach żyta i jęczmienia.

Ocena przezimowania drzew, krzewów owocowych i plantacji jagodowych oraz stan upraw ogrodniczych

Przebieg zimy 2025/2026 nie spowodował istotnych strat w uprawach sadowniczych, pomimo występowania znacznych spadków temperatur powietrza w styczniu i lutym, lokalnie poniżej −25°C. Przezimowanie drzew i krzewów owocowych oceniano najczęściej jako dobre lub dostateczne. Podwyższone ryzyko uszkodzeń mrozowych dotyczyło głównie moreli, czereśni, brzoskwiń oraz niektórych odmian śliw. Rozpoczęcie wegetacji drzew i krzewów owocowych oraz truskawek odnotowano w drugiej dekadzie marca. Wiosenne wahania temperatury powietrza pomiędzy dniem a nocą przyczyniły się jednak do spowolnienia tego procesu. Negatywny wpływ na kondycję sadów miał również niedobór opadów deszczu oraz postępujące przesuszenie gleby.

Plantacje truskawek gruntowych, krzewów owocowych oraz innych upraw jagodowych przezimowały na ogół dobrze, jednak ich stan był wyraźnie zróżnicowany regionalnie. W rejonach z trwałą pokrywą śnieżną nie odnotowano istotnych strat. Na obszarach, gdzie występowały spadki temperatur poniżej −10°C przy braku okrywy śnieżnej, obserwowano nieznaczne uszkodzenia części pędów, szczególnie na młodych plantacjach i glebach lekkich. Wegetacja truskawek była nieco opóźniona w stosunku do roku poprzedniego, a dodatkowym czynnikiem ograniczającym regenerację roślin po okresie zimowym był postępujący niedobór opadów atmosferycznych, zwiększający zapotrzebowanie na wcześniejsze nawadnianie.

Zaawansowanie prac polowych oraz siewów warzyw gruntowych w okresie wiosennym było wyraźnie zróżnicowane regionalnie. W południowej i zachodniej części kraju siewy warzyw rozpoczęto już w marcu. W północnej i wschodniej Polsce niskie temperatury nocne oraz wychłodzona gleba opóźniały rozpoczęcie prac polowych i siewów. Niedobór opadów powodował nierównomierne oraz opóźnione wschody, szczególnie na glebach lekkich. W wielu gospodarstwach stosowano agrowłókninę oraz inne okrywy ograniczające straty wilgoci i poprawiające warunki termiczne.

Źródło: GUS / Departament Rolnictwa i Środowiska